ابو الفضل مير محمدى زرندى

224

تاريخ و علوم قرآن ( فارسى )

در هيچ جا ناسخ بر منسوخ مقدم نيست جز اين آيه كه ناسخ قبل از منسوخ در سورهء شريفه آمده است « 1 » . و شيخ طبرسى نيز در مجمع البيان مىنويسد : علماء متفقند كه اين آيه شريفه منسوخ است « 2 » . ولى زرقانى در مناهل العرفان مىنويسد : بعضى معتقدند كه آيهء شريفه محكم است ، و نسخ نشده است زيرا بين اين دو آيه منافاتى نيست تا يكى از آن دو ناسخ ديگرى باشد زيرا آيهء اول دلالت دارد بر وجوب وصيت بر زوجها تا بنفع همسران خود وصيت كنند و بر زنها لازمست كه از خانه بيرون نروند و ازدواج نيز ننمايند و آيهء دوم دلالت دارد بر مقدار عده و مدتى كه زن نبايد در آن ازدواج كند « 3 » . و به نظر مىرسد : آنچه شيخ زرقانى از بعضى نقل كرده طبق قاعده است زيرا همانطور كه ذكر شد آيهء اول وظيفهء زوج است كه وصيت كند تا زوجه خود را تا يكسال از خانه بيرون ننمايند و آيهء دوم مربوط به بيان عده زنها است كه نبايد ازدواج و يا زينت نمايند . بنابر اين تنافى در بين اين دو آيه نيست تا نسخ لازم آيد . يادآور مىشود كه شيخ طبرسى و زرقانى كه ادعاى اجماع كرده‌اند بر نسخ آيهء شريفه و نيز رواياتى را كه ذكر خواهيم كرد نبايد از نظر دور بداريم كه بلكه بايد به مقتضاى آنها قائل شويم . برخى از روايات عبارتند از : 1 - آنچه نعمانى از على ( عليه السلام ) روايت كرده بود كه در سابق گذشت . 2 - مرحوم سيدهاشم بحرانى از عياشى نقل مىكند كه معاوية بن عمار مىگفت : از امام ( عليه السلام ) پرسيدم آيه « وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ » چگونه است ؟ فرمود : اين آيه را آيهء « يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً » و نيز آيه ميراث نسخ كرده است . 3 - و نيز از ابو بصير روايت مىكند مىگويد : از امام ( عليه السلام ) از آيه « وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ » پرسيدم ، فرمود : اين آيه نسخ شده است ، عرض كردم : چگونه است ، شرح دهيد . فرمود : در سابق هر گاه مردى مىمرد از

--> ( 1 ) ناسخ و منسوخ ، عتائقى ، ص 37 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 2 ، ص 347 . ( 3 ) مناهل العرفان ، ج 2 ، ص 157 .